Początek nowej ery medycyny precyzyjnej
Największe dotychczas przedsięwzięcie realizowane w Łukasiewicz – PORT, wspierane kwotą 15 mln euro w ramach konkursu Horizon Europe Teaming for Excellence, ma na celu optymalizację diagnostyki chorób onkologicznych i neurobiologicznych, rozwój koncepcji medycyny spersonalizowanej, projektowanie nowych narzędzi diagnostycznych oraz wdrażanie ich do codziennej praktyki medycznej, a także — poprzez międzynarodową współpracę z partnerami — utworzenie w instytucie centrum doskonałości naukowej.
Co oznacza P4Health?
Projekt ma wyznaczać przejście od tradycyjnego modelu leczenia „one drug fits all” do medycyny predykcyjnej, prewencyjnej, spersonalizowanej i partycypacyjnej. Będzie to możliwe dzięki integracji badań klinicznych z badaniami podstawowymi: próbki biologiczne pozyskiwane ze szpitali będą analizowane z wykorzystaniem technologii umożliwiających jednoczesną ocenę wszystkich genów lub białek. Informacje uzyskane w tym procesie pozwolą na dostosowanie terapii do indywidualnych pacjentów, a następnie zostaną przekazane lekarzowi prowadzącemu.
18 lutego Łukasiewicz – PORT oficjalnie zainaugurował projekt P4Health wraz z przedstawicielami instytucji partnerskich tworzących konsorcjum: CERBM w Strasburgu (Francja) oraz King’s College London.
Lider projektu, dr hab. Witold Konopka, podkreślił, że kluczowym pojęciem w P4Health jest stratyfikacja, rozumiana jako różnicowanie pacjentów na podstawie określonych cech, wyników diagnostycznych lub reakcji na leczenie — co umożliwia dopasowanie terapii do każdej osoby.
„Chcemy ustanowić standardy, które pozwolą lekarzom dobierać właściwą terapię dla poszczególnych pacjentów.”
Dr Michał Malewicz, który zainicjował drogę PORT do pozyskania i realizacji projektu, zwrócił uwagę na znaczenie doświadczeń zdobytych w poprzednich inicjatywach oraz stopniowego budowania kompetencji instytucjonalnych:
„Zaczynaliśmy kilka lat temu od mniejszego wspólnego grantu typu Twinning, a dziś realizujemy znacznie bardziej złożony projekt. To nie koniec — chcemy dalej się rozwijać i docelowo stać się częścią międzynarodowego centrum doskonałości. Doświadczenie pokazuje, że nie da się pominąć etapów pośrednich; konieczne są zarówno indywidualne działania, jak i współpraca. Aby stać się w pełni rozwiniętym ośrodkiem gotowym na duże wyzwania, musimy działać krok po kroku — a to wymaga czasu i zaangażowania.”
P4Health – platformy technologiczne i projekt badawczy
Projekt P4Health został podzielony na pięć platform technologicznych integrujących badania kliniczne, technologie, bioanalitykę oraz inżynierię komórkową.
Platforma kliniczna i biobankowania
Liderka – dr hab. Patrycja Gazińska
To tutaj w pierwszej kolejności trafiają próbki kliniczne, które następnie będą analizowane w kolejnych platformach z wykorzystaniem wszystkich dostępnych technologii. Platforma umożliwia gromadzenie materiału biologicznego oraz danych uzyskanych podczas analiz.
Platforma patologii przestrzennej i obliczeniowej
Liderka – dr hab. Patrycja Gazińska
Platforma wykorzystuje biomarkery do analizy patologii, łącząc technologie przestrzenne i obliczeniowe w celu precyzyjnego określenia mechanizmów chorób.
Platforma bioanalityczna
Lider – dr hab. Witold Konopka
Na tej platformie tworzony będzie spersonalizowany biomedyczny profil choroby. Koncentruje się ona na genomice, proteomice i metabolomice — badaniu zmian w genomie pod wpływem różnych czynników oraz metabolitów powstających w procesach metabolicznych.
Platforma walidacji funkcjonalnej w modelach chorób
Liderka – dr Agnieszka Krzyżosiak
Platforma będzie prowadzić testy farmakologiczne w wcześniej opracowanych modelach chorób odzwierciedlających biologię pacjenta.
Platforma inżynierii komórkowej i terapii komórkowych
Lider – dr hab. Grzegorz Chodaczek
Z wykorzystaniem inżynierii komórkowej naukowcy będą dobierać odpowiednie, „szyte na miarę” terapie, w tym rozwijać podejścia immunoterapeutyczne.
Kluczowym elementem P4Health jest przepływ pracy badawczej (research workflow), którego rolą jest walidacja wszystkich platform. Dr hab. Patrycja Gazińska, kierująca komponentem badań naukowych, podkreśla:
„Niezwykle istotne jest, aby próbki pozyskiwane w szpitalach — wzbogacone o wszystkie dane uzyskane w trakcie analiz — trafiały do tworzonego w Łukasiewicz – PORT biobanku, gdzie będą dostępne dla naukowców z całego świata.”
Współpraca z klinicystami będzie kluczowa dla prawidłowego funkcjonowania platform.
Kluczowy projekt dla rozwoju Łukasiewicz – PORT
Strategia Sieci Badawczej Łukasiewicz na najbliższą dekadę zakłada tworzenie nowych struktur organizacyjnych — centrów doskonałości — które będą wdrażać założenia nowoczesnego ekosystemu innowacji poprzez interdyscyplinarne zespoły działające na poziomie krajowym i współpracujące z czołowymi partnerami europejskimi.
Projekt zaplanowano na sześć lat, jednak jego rzeczywisty sukces będzie mierzony kontynuacją współpracy międzynarodowej po jego zakończeniu oraz przekształceniem Wrocławia w część europejskiego hubu doskonałości — ośrodka wdrażającego medycynę spersonalizowaną i sztuczną inteligencję do zaawansowanej analizy danych biomedycznych.
„Wrocław ma ogromny potencjał w obszarze biotechnologii, a Łukasiewicz – PORT dysponuje infrastrukturą pozwalającą badać rzadkie choroby na poziomie molekularnym. P4Health to jedna z najbardziej ambitnych inicjatyw w zakresie medycyny precyzyjnej realizowanych obecnie w Europie. Mamy nadzieję wspólnie zrewolucjonizować diagnostykę i leczenie pacjentów” — mówi prof. Jarosław Bosy, Dyrektor Łukasiewicz – PORT.
Instytut dąży do tego, aby do 2030 roku stać się liderem badań stosowanych w Europie Środkowo-Wschodniej oraz ośrodkiem referencyjnym w zakresie zaawansowanej diagnostyki — zapewniając skuteczną koordynację grantów międzynarodowych, stabilne przychody z usług i własności intelektualnej oraz pełniąc rolę inkubatora dla spółek spin-off. Kolejnym etapem rozwoju ma być osiągnięcie pozycji wiodącego ośrodka badań stosowanych w Unii Europejskiej oraz zaplecza doradczego dla administracji publicznej i organizacji pozarządowych.
Sukces polskiej nauki – 3× Teaming for Excellence
P4Health nie jest jedynym projektem wybranym w konkursie Teaming for Excellence. Trzy centra doskonałości zostaną uruchomione równolegle:
- Centrum Doskonałości (TRIO-VI CoE) – koordynowane przez Międzynarodowe Centrum Badań Translacyjnych Oka
- Instytut Chemii Fizycznej PAN Naukowo-Technologiczne Centrum Fizyki Astropartykułowej (Astrocent Plus) – koordynowane przez Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN
- Centrum Doskonałości w zakresie precyzyjnego fenotypowania i danych biobankowych (P4Health) – koordynowane przez Sieć Badawczą Łukasiewicz – PORT
To znaczący sukces polskiej nauki — Polska jest jedynym krajem, który uzyskał finansowanie dla trzech takich projektów w tym europejskim konkursie.
Wspólne spotkanie inaugurujące United in Excellence odbyło się 19 lutego, w Dniu Nauki Polskiej, w Centrum Nauki Kopernik w Warszawie, z udziałem przedstawicieli Komisji Europejskiej, Europejskiej Agencji Wykonawczej ds. Badań (REA), Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Polskiej Akademii Nauk.
Podczas uroczystości prof. Jarosław Bosy podkreślił, że Łukasiewicz – PORT ma jasno określony cel i konsekwentnie go realizuje:
„Dzięki współpracy, dzieleniu się wiedzą, budowaniu wspólnych baz danych i wzajemnemu zaufaniu możemy osiągać ambitne cele. Dlatego zdecydowaliśmy się skalować centrum do poziomu Wrocławia i już podjęliśmy pierwsze kroki, podpisując porozumienie o utworzeniu Wrocław BioTech Hub. Dzięki współpracy siedmiu wrocławskich instytucji badawczych integracja środowiska naukowego staje się faktem.”