Biobankowanie w P4Health
Biobank to ustrukturyzowane repozytorium ludzkiego materiału biologicznego – tkanek, krwi, DNA i powiązanych danych – przechowywanych w kontrolowanych warunkach do przyszłych badań naukowych. W P4Health biobankowanie jest punktem startowym całego procesu naukowego, a nie usługą poboczną.
Czym jest biobank i dlaczego ma znaczenie
Biobank Łukasiewicz – PORT, działający w ramach Platformy Klinicznej i Biobankowania P4Health (P1), należy do największych repozytoriów ludzkiego materiału biologicznego w Polsce. Przechowuje próbki z badań populacyjnych i chorób-specyficznych programów badawczych, w temperaturach –80°C i –150°C, w stale monitorowanym systemie z awaryjnym zasilaniem i zapasem ciekłego azotu. W 2025 roku Biobank otrzymał nagrodę BBMRI-ERIC Quality Label Award – potwierdzenie jakości w ramach ogólnoeuropejskiej sieci biobankowej.
Wartość biobanku zależy nie tylko od tego, co przechowuje, lecz od tego, jak dobrze materiał jest scharakteryzowany. Próbki powiązane ze szczegółowymi, zanonimizowanymi danymi klinicznymi – diagnozami, historią leczenia, wynikami – pozwalają badaczom zadawać pytania, które inaczej pozostałyby bez odpowiedzi: Dlaczego niektórzy pacjenci reagują na terapię, a inni nie? Jakie markery biologiczne przewidują postęp choroby przed pojawieniem się objawów? Czy wzorzec białek we krwi może ujawnić, co dzieje się w mózgu?
To pytania, na których opiera się medycyna precyzyjna. Można na nie odpowiedzieć tylko mając właściwe próbki, zebrane od wystarczającej liczby osób, przez wystarczająco długi czas.
Podejście P4Health do biobankowania
Biobankowanie w P4Health opiera się na trzech zobowiązaniach.
Jakość naukowa
Próbki są pobierane, przetwarzane i przechowywane zgodnie z wytycznymi OECD i międzynarodowymi standardami jakości. Biobank uczestniczy w programach zapewnienia jakości BBMRI-ERIC; standardowe procedury operacyjne są opracowywane we współpracy z grupami badawczymi i partnerami z King’s College London i CERBM.
Rygoryzm etyczny
Pobieranie i przechowywanie próbek odbywa się wyłącznie na podstawie zatwierdzonych protokołów bioetycznych, z pełną świadomą zgodą dawców. Inspektor ochrony danych nadzoruje zgodność z RODO; procedury anonimizacji zapewniają, że indywidualnych dawców nie można zidentyfikować przez przechowywany materiał.
Partnerstwo z dawcami
Materiał biologiczny to dar jednego człowieka dla medycyny przyszłości. P4Health traktuje go właśnie tak. Program PPIE zapewnia, że dawcy rozumieją, jak ich próbki są używane, że organizacje pacjentów mają wpływ na kształt biobanku i że priorytety badań odpowiadają rzeczywistym potrzebom zdrowotnym.
Kto może korzystać z biobanku?
Biobank P4Health jest stopniowo otwierany dla badaczy akademickich, instytucji klinicznych i partnerów przemysłowych. Dostęp podlega naukowej procedurze recenzyjnej, wymogom zatwierdzenia etycznego i umowom o przekazaniu materiału.
Kontact: p4health@port.lukasiewicz.gov.pl