Projekt „Centre of Excellence for Precise Phenotyping and Biological Data Biobanking – P4Health – Łukasiewicz – PORT”, opracowany przez naukowców z Łukasiewicz – PORT, znalazł się na liście rankingowej projektów rekomendowanych do finansowania w programie Międzynarodowych Agend Badawczych (MAB) FENG, organizowanym przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej. Rekomendowana kwota finansowania wynosi 34 mln zł.
Projekt stanowi kolejny etap rozwoju Centrum P4Health, powołanego w celu rozwijania medycyny przyszłości i obecnie realizującego projekt Teaming w ramach programu Horizon Europe. W odróżnieniu od wcześniejszych inicjatyw realizowanych pod marką P4Health, obecny projekt jest wysoce wyspecjalizowanym przedsięwzięciem skoncentrowanym na spersonalizowanym zdrowiu mózgu i zaburzeniach neurologicznych.
Zaburzenia mózgu – rosnące wyzwanie społeczne
Projekt odpowiada na jedno z najpoważniejszych wyzwań współczesnej medycyny: rosnące obciążenie społeczne związane z chorobami neurologicznymi i psychiatrycznymi, dla których wciąż brakuje skutecznych terapii. Starzenie się społeczeństwa oraz wzrost częstości występowania problemów zdrowia psychicznego wymagają opracowania nowych, bardziej precyzyjnych strategii diagnostycznych i terapeutycznych.
Zespół P4Health proponuje przełomowe podejście badawcze, polegające na przesunięciu uwagi z neuronów na astrocyty — komórki nieneuronalne, które odgrywają kluczową rolę w prawidłowym funkcjonowaniu mózgu, regulacji synaps, metabolizmie oraz odpowiedzi na stres.
Astrocyty w centrum programu badawczego
Jako pierwsze centrum w Europie, Centrum P4Health umieszcza biologię astrocytów w centrum zintegrowanego programu badawczo-rozwojowego, łączącego:
- precyzyjne fenotypowanie molekularne, funkcjonalne i behawioralne,
- biobankowanie oraz integrację wysokiej jakości danych biologicznych,
- walidację na poziomie systemowym w zaawansowanych modelach chorób mózgu.
Celem projektu jest odkrycie i walidacja nowych koncepcji terapeutycznych oraz biomarkerów, które umożliwią skuteczniejsze leczenie takich schorzeń jak depresja, PTSD oraz choroby neurodegeneracyjne, zgodnie z zasadami medycyny 4P — predykcyjnej, prewencyjnej, spersonalizowanej i partycypacyjnej.
Międzynarodowy zespół naukowców budujący centrum doskonałości
Projekt będzie realizowany przez międzynarodowy zespół doświadczonych naukowców:
- prof. Bastian Hengerer — kierownik projektu, z ponad 30-letnim doświadczeniem w kształtowaniu rozwoju leków i strategii biomarkerowych w chorobach neurodegeneracyjnych i psychiatrycznych w Boehringer Ingelheim Pharma;
- dr Agnieszka Krzyżosiak — ekspertka w zakresie mechanizmów kontroli jakości białek i współtwórczyni rozwiązań komercjalizowanych przez startupy biotechnologiczne;
- dr Michał Ślęzak — twórca innowacyjnych metod badania biologii astrocytów i odkrywca nowych celów terapeutycznych w depresji;
- dr Mykhailo Batiuk — laureat grantu ERC Starting Grant 2025 oraz specjalista w zakresie molekularnego profilowania pojedynczych komórek mózgu człowieka.
Konkurs Międzynarodowych Agend Badawczych (MAB) FENG nr 3/2025 miał charakter wysoce selektywny i był skierowany wyłącznie do instytucji koordynujących konsorcja, które uzyskały finansowanie lub Seal of Excellence w programie Horizon Europe Teaming, a w ramach których utworzono lub planowano utworzenie centrów doskonałości — wyspecjalizowanych jednostek badawczych.
Udział Łukasiewicz – PORT w tym konkursie potwierdza, że Centrum P4Health spełnia najwyższe międzynarodowe standardy doskonałości naukowej, zarządzania działalnością badawczo-rozwojową oraz potencjału translacyjnego.
Od badań do wdrożeń klinicznych
Wyniki badań realizowanych w ramach projektu „P4Health: A Center of Excellence for Precision Phenotyping and Biological Data Banking for Personalized Brain Health” będą objęte ochroną własności intelektualnej oraz przygotowane do dalszego rozwoju poprzez badania kliniczne i odpowiednie ścieżki komercjalizacji, otwierając nowe perspektywy w diagnostyce i leczeniu chorób mózgu.
„Bardzo się cieszę, że Fundacja na rzecz Nauki Polskiej przyznała to finansowanie” — mówi prof. Bastian Hengerer, Dyrektor Centrum P4Health. „Umożliwia ono budowę nowoczesnego środowiska badawczego oraz wyposażenie P4Health w najnowocześniejszą aparaturę naukową, pozwalającą prowadzić konkurencyjne badania o międzynarodowym znaczeniu. Co najważniejsze, pozwala ono połączyć odkrycia naukowe z ich zastosowaniem — przekształcając wiedzę w nowe koncepcje terapeutyczne, które rozwijają medycynę precyzyjną i przynoszą realne korzyści pacjentom.”